การวิจัยสร้างสรรค์ผลงาน วิดีโออาร์ต เพื่อการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย ชุดศิลปะเมืองเก่าและชีวิต Research a

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย อารีรุ่งเรือง

Asst.Prof. Dr.SUPACHAI AREERUNGRUANG

สาขาวิชาศิลปศึกษา คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

DAPARTMENT OF ART EDUCATION, FACULTY OF ARTS, SRINAKHARINWIROT UNIVERSITY

บทคัดย่อ

            การวิจัยและสร้างสรรค์ผลงานเรื่องนี้มีที่มาและแรงบันดาลใจจากปัญหาของการอนุรักษ์เมืองเก่าลพบุรีที่เกิดปัญหาทางแนวคิดของหน่วยงานกับภาคประชาชน งานวิจัยจึงต้องการสร้างสรรค์งานศิลปะวิดีโออาร์ต เพื่อสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้น โดยผลงานสร้างสรรค์มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างสรรค์งานศิลปะในด้านการสะท้อนสังคม เพื่อสร้างจิตสำนึกในการร่วมมือด้านการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม และสร้างกระบวนการทำงานศิลปะ โดยการเก็บข้อมูลเอกสาร สัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญเชิงลึกและนำมาวิเคราะห์ให้ทราบประเด็นสำคัญเพื่อนำไปสร้างสรรค์งานศิลปะวิดีอาร์ต

            จาการวิจัยและสร้างสรรค์ผลงาวิดีอาร์ต ผู้วิจัยได้สร้างกระบวนการสร้างสรรค์โดยนำปัญหาที่เกิดจากความขัดแย้งในการอนุรักษ์เมืองเก่าที่เกิดขึ้น และสามารถกระตุ้นให้เห็นคุณค่าของเมืองเก่าที่สัมพันธ์กับชีวิตของผู้คนได้ และสิ่งที่พบในการทำวิจัยนี้ทำให้รู้ว่า ในเรื่องของการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนของท้องถิ่นกลับไม่เป็นปัญหา แต่ปัญหาอยู่ที่ผู้มีหน้าที่ของรัฐไม่ได้ทำงานอย่างจริงจัง ขาดความรู้อย่างถูกต้อง ไม่ได้นำหลักวิชาหรือผลจากการวิจัยต่างๆ มาใช้ในด้านการปฏิบัติ อย่างไรก็ตามยังจำเป็นต้องให้ความรู้ทางศิลปะในระดับง่ายไปจนถึงยาก เพื่อให้ประชาชนเกิดความเข้าใจในด้านศิลปะ วัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเป็นร่วมสมัยยิ่งต้องได้รับการส่งเสริมเป็นอย่างมาก ผลงานวิดีโอจึงได้สร้างให้เห็นภาพของชีวิตของคนเมืองลพบุรี กับการมองเห็นปัญหาและการหาแนวทางออกที่เหมาะสมที่สุด

Keywords: ศิลปะ เมืองเก่า การอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย ชีวิต วิดีโออาร์ต

Abstract

                 This research and development of art video has been inspired by conservation problems of the ancient city in Lopburi, which resulted from conceptual conflicts between the government and public sectors. The research is aimed to develop an art video to reflect the problems. The video’s purpose is to create arts in term of social reflection and to develop conscious mind on collaborating in cultural heritage conservation. The art work development process was included documentary filing, interviewing experts in depth, and analyzing the result to acknowledge important issues related to the art video development.

                  From the research and development of art video, the research has developed a creative process by considering problems caused by the conflicts on the conservation of the ancient city as information on developing the art video. The work is able to reflect the problems and encourage viewers to realize the value of the ancient city related to lives of people. The research has shown that the cooperation of public sector do not cause any problem. The problem actually arises from government officers whose work lacks of seriousness and accurate knowledge. In addition, the office do not apply any principles or research findings to operation. However, there is still a need to educate prople about arts ranging from preliminary to advanced levels so that they understand arts and culture, especially in support of contemporary style. The art video has been created to illustrate lives of people in the ancient city of Lopburi, the problems, and the most appropriate guidelines.

Keywords: Arts, Ancient City, Conservation of Thai Culture, Art Video

บทนำ

            ในประเทศไทยมรดกทางวัฒนธรรมที่คงอยู่ปรากฏเอกลักษณ์ของชาติมีอยู่มากมายผ่านกาลเวลามายาวนานสะท้อนให้เห็นถึงมิติทางวัฒนธรรมในด้านต่างๆ(เดชาวราชุน.2556)ที่มีความแตกต่างไปตามแต่ละยุคสมัยจวบจนในปัจจุบันมรดกทางวัฒนธรรมเหล่านั้นได้มีคุณค่าในเชิงเศรษฐกิจส่งผลให้เกิดกระแสการอนุรักษ์และพัฒนาเพื่อประโยชน์ต่อชุมชนในท้องถิ่นต่างๆทางด้านการท่องเที่ยวที่จากเดิมการอนุรักษ์เป็นไปเพื่อการรักษาสภาพให้คงอยู่เพื่อประโยชน์ในเชิงวิชาการทางประวัติศาสตร์และการอนุรักษ์

              การอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมขององค์กรรัฐในบางกรณีได้สร้างความขัดแย้งให้กับชุมชนองค์กรอิสระภาคการศึกษาทั้งในระดับชุมชนถึงระดับชาติทั้งนี้ปัญหาที่เกิดขึ้นต่างอยู่บนพื้นฐานของจิตสำนึกอนุรักษ์ต่อสิ่งที่มีค่าทางมรดกวัฒนธรรมของชาติของแต่ละฝ่ายที่ต่างมีจุดประสงค์เพื่อต้องการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์เพื่อให้สิ่งที่อยู่ในชุมชนได้คงอยู่และยั่งยืนเพื่อคนรุ่นต่อไปแต่อย่างไรก็ตามปัญหาของการที่คนรู้เท่าไม่    ถึงการได้มีส่วนทำลายสิ่งที่มีคุณค่าทางวัฒนธรรม(สมชาติจึงศิริอารักษ์.2555)เช่นสถาปัตยกรรมสภาพแวดล้อมทางศิลปกรรมในชุมชนได้มีกรณีแบบนี้เกิดขึ้นทุกปีอย่างต่อเนื่องในปัญหาลักษณะเช่นนี้ควรจะต้องมีการศึกษาและสร้างความเข้าใจให้กับชุมชนให้มีความเข้าใจต่อปรากฏการณ์ของปัญหาที่เกิดขึ้นเพื่อจะได้มีการเฝ้าระวังต่อปัญหาที่อาจจะเกิดขึ้นอีกในอนาคต ที่มีผลต่อตัวเอง ชุมชน จนส่งผล กระทบต่อระดับชาติ             ในประเทศไทยมีเมืองที่จัดกลุ่มให้เป็นเมืองเก่า เช่น เกาะรัตนโกสินทร์ กรุงเทพมหานคร เมืองเก่าสุโขทัยเมืองเก่าพระนครศรีอยุธยาเมืองเก่าลพบุรีเป็นต้นซึ่งแต่ละเมืองมีความแตกต่างทางกายภาพ

ปัญหาของการทำงานจากภาครัฐที่มีผลกระทบต่อสังคม ชุมชน เมืองลพบุรีเป็นเมืองเก่าที่มีอายุมากกว่า3,500ปีมีหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์มาต่อเนื่องไม่ขาดสาย (ภูธร ภูมะธน.2556)  มีมรดกทางวัฒนธรรมที่สูงค่าตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์จนถึงสมัยรัตนโกสินทร์จึงมีความ น่าสนใจต่อนักวิชาการในการสร้างแนวทางการอนุรักษ์มาอย่างต่อเนื่องตราบเท่าที่ได้มีความคิดการอนุรักษ์เมืองเก่าโบราณสถานมาตลอดแต่ผลการศึกษาที่ผ่านมากลับไม่ได้นำมาใช้อย่างเป็นรูปธรรมอย่างจริงจังจึงเกิดปัญหารุนแรงยากแก่การแก้ไขเช่นการทำลายหลักฐานลวดลายปูนปั้นซุ้มประตูกำแพงของราชวังนารายณ์เพื่อการเปลี่ยนผิวปูนฉาบใหม่ หรือ การทุบอาคารร่วมของโรงภาพยนตร์ทหารบก ที่สร้างในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นต้น

            จากปัญหาที่เกิดขึ้นนี้ผู้วิจัยได้เคยทำงานด้านการอนุรักษ์เมืองเก่าได้เห็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริง จึงมีจุดประสงค์ที่จะสร้างสรรค์ผลงานศิลปกรรมทางด้านทัศนศิลป์เป็นงานวิดีโออาร์ตเพื่อสื่อสะท้อนปัญหากระตุ้นจิตสำนึกอนุรักษ์ให้เกิดขึ้นในสังคมชุมชนของเมืองเก่าลพบุรีเป็นการวิพากษ์วิจารณ์ทำให้ชุมชนได้รับรู้จากผลกระทบที่เกิดขึ้นสามารถมองเห็นคุณค่าที่ซ่อนแฝ้งเร้นอยู่จนสามารถทำให้ชุมชนได้เห็นคุณค่าและนำมาสู่การพัฒนาสร้างคุณค่ารักษาให้เกิดประโยชน์ในระดับของชุมชนและระดับชาติ

วัตถุประสงค์การวิจัย

            1.เพื่อสร้างกระบวนการในการวิจัยสร้างสรรค์ทางทัศนศิลป์

            2.เพื่อกระตุ้นให้เกิดการวิพากษ์ วิจารณ์ต่อการมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของเมืองเก่าลพบุรี

วิธีการดำเนินการวิจัย

            การวิจัยสร้างสรรค์เรื่องการวิจัยและสร้างสรรค์ผลงานวิดีโออาร์ตเพื่อการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมชุดศิลปะเมืองเก่าและชีวิตเป็นการวิจัยประเภทการวิจัยและสร้างสรรค์ ซึ่งผู้วิจัยได้กำหนดวิธีการวิจัยออกเป็นขั้นตอน ดังนี้

            1. การสร้างกรอบแนวคิดการวิจัย

            2.การศึกษาค้นคว้า วิเคราะห์องค์ความรู้

            3. การสร้างสรรค์ผลงานวิดีโออาร์ต

            4. การวิเคราะห์ผลงานระหว่างการสร้างสรรค์วิดีโออาร์ต

            ผู้วิจัยได้กำหนดกรอบการวิจัยซึ่งมีแนวคิดในการสะท้อนถึงปัญหาของการอนุรักษ์เมืองเก่าการอยู่ร่วมกัน

ของชุมชนในเมืองเก่าที่แสดงให้เห็นถึงการตระหนักถึงคุณค่าของเมืองเก่าที่ประชาชนทุกคนล้วนมีส่วนในการ

อนุรักษ์กำหนดทิศทางในแง่ของเสรีประชาธิปไตยการทำงานของภาครัฐที่มีผลต่อการอนุรักษ์เมืองเก่าและสิ่งที่เกิดขึ้นจากการอนุรักษ์เมืองบนฐานความคิดที่แตกต่างกันความรู้ความคิดที่แตกต่างกันซึ่งสิ่งที่ต้องการสะท้อนคือการอยู่ร่วมแบบคำนึงถึงความเห็นต่างๆอันจะนำมาสู่การอนุรักษ์ที่ดี

            จากจุดมุ่งหมายหลักคือการสร้างสรรค์วิดีโออาร์ตผู้วิจัยได้แบ่งกรอบความคิดส่วนย่อยให้เห็นถึง

โครงสร้างการวิจัยหลักใหญ่ๆ คือ แนวคิด ทฤษฎี งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสร้างสรรค์ การวิเคราะห์ ซึ่งหัวข้อที่แบ่งออกมานี้ผู้วิจัยได้เพิ่มเติมองค์ประกอบต่างๆ ดังนี้

การศึกษาค้นคว้า วิเคราะห์องค์ความรู้เพื่อนำมาสร้างสรรค์ผลงาน

            การศึกษาค้นคว้าวิเคราะห์องค์ความรู้ประเด็นปัญหาต่างๆที่เกิดขึ้นกับการอนุรักษ์เมืองเก่าลพบุรีเพื่อสร้างสรรค์วิดีโออาร์ต ผู้วิจัยได้แบ่งขั้นตอนการศึกษาออกได้ดังนี้

            1.การศึกษาค้นคว้ารวบรวมเอกสารประเภทต่างๆที่มีความเกี่ยวข้องในเรื่องของทฤษฎีแนวคิดในเรื่องของเมืองเก่าการสร้างสรรค์งานการใช้สัญลักษณ์หรือสัญญะปรากฏการณ์วิทยาและบทสัมภาษณ์ จากผู้เชี่ยวชาญผู้ทรงคุณวุฒิในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับศิลปะการอนุรักษ์คนในพื้นที่และมีส่วนในด้านการอนุรักษ์กับ ปัญหาที่ได้เกิดขึ้นและองค์กรอิสระในด้านการอนุรักษ์ในท้องถิ่นของจังหวัดลพบุรี

            2.ผลงานการสร้างสรรค์และวิจัยที่เกี่ยวข้องผู้วิจัยมุ่งศึกษาในผลงานที่เป็นวิดีโออาร์ตของศิลปินไทยที่เกี่ยว ข้องเพื่อนำมาเป็นการอ้างอิงแนวคิดที่สอดคล้องในเรื่องของกระบวนการศึกษาและสร้างสรรค์

การสร้างสรรค์ผลงานวิดีโออาร์ต 

            กระบวนการสร้างสรรค์ของงานวิจัยในครั้งนี้ผู้วิจัยต้องการสื่อให้เห็นถึงปัญหาของชุมชนเมืองเก่าความคิดของผู้คนความเป็นไปได้ในการที่จะใช้ศิลปะมาเป็นเครื่องมือในการส่งเสริมให้เห็นถึงคุณค่าของเมืองเก่าและการอนุรักษ์โดยคนในสังคมท้องถิ่นให้ความสำคัญโดยแบ่งเป็นขั้นตอนการสร้างสรรค์งานดังนี้

            1. การกำหนดกรอบคิดทางภาพและความหมาย

            2.การเขียนลำดับภาพของวิดีโอ

            3.การถ่ายทำ

            4.การตัดต่อ ลำดับภาพตามกรอบคิดทางภาพและความหมาย การใส่เสียงประกอบ

การวิเคราะห์ ผลงานระหว่างสร้างสรรค์วิดีโออาร์ต

            กระบวนการวิจัยทางศิลปะเพื่อนำผลการค้นคว้ามาสร้างสรรค์งานศิลปะในครั้งนี้ผู้วิจัยได้ทำงานโดย การคิดวิเคราะห์ตัวผลงานไปในทุกขณะของการสร้างสรรค์งานเพื่อเป็นการพิจารณาผลที่ได้จากการ สร้างภาพเคลื่อนไหวจากการถ่ายทำวิดีโอแล้วมาทำงานต่อในขั้นตอนของการตัดต่อและการสร้างภาพพิเศษ รวมทั้งการสร้างสรรค์เสียงประกอบให้สนันสนุนหรือนำอารมณ์ความรู้สึกความหมายของผู้วิจัยสู่การรับรู้ ซึ่งอาจจะเกิดปัญหาหรือการไม่ประสบผลตามที่คาดไว้ในแต่ละขั้นตอน

การวิเคราะห์ผลงานวิดีโออาร์ต

            การวิเคราะห์ผลงานการสร้างสรรค์วิดีโออาร์ต ผู้วิจัยได้กำหนดหัวข้อในการวิเคราะห์ ดังนี้

            1 การวิเคราะห์แนวคิดในการสร้างสรรค์

            ในขั้นตอนนี้เป็นการนำผลจากการวิจัยค้นคว้าเก็บข้อมูลในส่วนต่างๆมาตีความที่ผู้วิจัยได้นำผลนั้น มาสู่การสร้างสรรค์ศิลปะเพื่อชี้ให้เห็นถึงแนวคิดของผู้วิจัยที่ต้องการสื่อสาร

            2. การวิเคราะห์รูปแบบ

                        1. การวิเคราะห์ตัวโครงสร้างของผลงานองค์ประกอบทางศิลปะของงานวิดีโอ

                        2. การวิเคราะห์สัญญะในผลงานวิดีโอ

            3. การวิเคราะห์ด้านคุณค่าของผลงานการสร้างสรรค์

การพัฒนาวิดีโออาร์ต

            ผู้วิจัยได้นำผลวิเคราะห์ในส่วนต่างๆมาทำการพัฒนาตัวผลงานหลังจากที่ได้แสดงผลงานทดลองไปแล้ว โดยแบ่งหัวข้อดังนี้